Brussels regeerakkoord: welke stappen zijn gezet voor voetgangers?

De regionale beleidsverklaring bevat verschillende maatregelen met betrekking tot voetgangers, maar hun draagwijdte en concrete uitwerking moeten nog worden verduidelijkt.

Positieve punten

1.      Bevestiging van het STOP-principe en de visie ‘nul doden en zwaargewonden’

Het STOP-principe, dat absolute voorrang geeft aan voetgangers, wordt bevestigd en versterkt. walk.brussels verwelkomt deze beslissing, maar benadrukt de noodzaak om de definitie ervan te verduidelijken en de uitvoering beter te omkaderen. De visie ‘nul doden en nul zwaargewonden’ wordt eveneens herbevestigd, wat essentieel is voor de veiligheid van kwetsbare weggebruikers. Dit plan maakt het mogelijk de verkeersveiligheid voor iedereen te verbeteren.

2.     Tramproject aan Tour & Taxis en voetgangersmagistrale

Het tramproject aan Tour & Taxis wordt bevestigd. In het plan dat vorig jaar werd voorgesteld, was de aanleg van een voetgangersmagistrale voorzien. Dit initiatief kan, indien goed uitgevoerd, de kwaliteit van de openbare ruimte voor voetgangers in de Noordwijk aanzienlijk verbeteren. Dan zou enkel nog de heraanleg van de Vooruitgangstraat nodig zijn om het hypercentrum te verbinden en eindelijk de eerste volledige voetgangersmagistrale te realiseren.

3.     Invoering van een LISA-zone

Er zal een statuut van LISA-zone (Light and Safe) worden ingevoerd om de toegang van de zwaarste voertuigen te beperken. De voortdurende toename van het gewicht van voertuigen vormt een echt probleem voor voetgangers: inname van de stoepen bij het parkeren, verhoogde gevaarlijkheid en verminderd zicht. Deze maatregel vormt een eerste stap naar een duurzamer beheer van de openbare ruimte.

4.     Enveloppe van 40 miljoen euro voor grote projecten

Hoewel het akkoord vaag blijft over de uit te voeren projecten (en er momenteel veel in de koelkast zitten), wordt een jaarlijkse enveloppe van 40 miljoen euro voorzien voor de verbetering van wegen en openbare ruimte. Dit is een concreet voorbeeld waarbij moet worden gewaakt over de toepassing van het STOP-principe (of eerder STOMP).

5.     Evaluatie van het Good Move-plan en nieuwe editie in 2030

De evaluatie van het regionale mobiliteitsplan Good Move wordt bevestigd en een nieuw plan zal in 2030 worden voorgesteld. Dit uitgebreide plan omvat 50 acties en een reglementair luik, wat contrasteert met de simplistische visie die er vaak over wordt verspreid. De aankondiging van deze evaluatie is geen nieuwigheid, aangezien ze al in de oorspronkelijke planning was voorzien. Ze bevestigt opnieuw de tendens om communicatie naar voren te schuiven boven de concrete inhoud van de maatregelen.

Daarentegen zijn we zeker verheugd over de nadruk op schoolomgevingen, waar veel verplaatsingen te voet plaatsvinden. Deze nadruk moet zich nu vertalen in concrete acties. Ter illustratie: in Parijs werden talrijke schoolstraten ingericht, wat een echte herovering van de openbare ruimte door de gebruikers mogelijk maakte.

6.     Tweede Autoloze Zondag

Er zal een tweede Autoloze Zondag worden georganiseerd. Dergelijke initiatieven laten kinderen en bewoners toe zich de openbare ruimte toe te eigenen en herinneren ons aan het belang om die dagelijks toegankelijker te maken.

Aandachtspunten en tekortkomingen

1.      LEZ: verlaging van boetes in plaats van sociale aanpassing?

De Low Emission Zone (LEZ) blijft behouden, maar de boetes worden verlaagd. Het behoud van de lage-emissiezone is essentieel om een betere luchtkwaliteit te garanderen, in het bijzonder voor kinderen, die veel sterker worden blootgesteld aan vervuilende stoffen. walk.brussels betreurt dat, in plaats van te kiezen voor een differentiatie volgens socio-economische statuten (bijvoorbeeld voor zij met een verhoogde tegemoetkoming), werd gekozen voor een algemene verlaging van de boetes, die vooral de meest gegoeden ten goede komt. Een grotere sociale rechtvaardigheid was mogelijk geweest.

2.     Administratieve hervorming: complexiteit en risico op minder burgerconsultatie?

Er wordt een grote administratieve hervorming aangekondigd, met de oprichting van een naamloze vennootschap van publiek recht voor stedelijke infrastructuur. Verschillende diensten zullen dus worden samengebracht. In Brussel zijn sommige bevoegdheden inderdaad te versnipperd over verschillende administraties. Maar zo’n grootschalige hervorming houdt ook risico’s in. Het zal met name essentieel zijn erop toe te zien dat het consultatieve luik, onder meer met verenigingen die werken rond de toegankelijkheid van de openbare ruimte, niet gemarginaliseerd wordt.

3.     Hervorming van de stedenbouw: welke gevolgen voor voetgangers?

De hervorming van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV) en van het Gewestelijk Bestemmingsplan (GBP) wordt bevestigd. Deze twee instrumenten zijn sterk verouderd en de vorige regering heeft te lang gewacht om ze te actualiseren. Het eerste bepaalt hoe de openbare (en private) ruimte kan worden ingericht, het tweede waar er kan worden gebouwd. Deze wijzigingen zullen een grote impact hebben op de plaats van voetgangers in de stad. De richting ervan moet nauwgezet worden opgevolgd om te garanderen dat ze een meer bewandelbare en inclusieve stad bevorderen.

4.     Stadsvernieuwing: welke ambities?

De instrumenten voor stadsvernieuwing zijn essentieel voor de gemeenten. Gezien het gebrek aan middelen maken deze gewestelijke financieringen het mogelijk de openbare ruimte voor voetgangers te verbeteren. De voorbije jaren werden talrijke renovatiebeleidslijnen boven op elkaar gestapeld. Er zal dus een vereenvoudiging plaatsvinden door zich te beperken tot de duurzame wijkcontracten (DWC) en de stadsvernieuwingscontracten (SVC). We zullen wel moeten zien wat het ambitieniveau van het stadsvernieuwingsbeleid is voor de komende jaren.

5.     Investeringen in tunnels en doorstroming: welke verdeling van de kosten?

Er is een nieuwe investering in tunnels gepland. Nochtans weten we hoezeer deze grote stedelijke infrastructuren een financiële bodemloze put vormen, terwijl sommige nauwelijks bijdragen tot een betere doorstroming van het verkeer. Er werd hierover een studie uitgevoerd die de kosten en de impact op de doorstroming kwantificeerde. In plaats van de investeringen beter in balans te brengen (stappen is ondergefinancierd in vergelijking met andere modi, terwijl het de belangrijkste verplaatsingswijze in Brussel is), blijft het akkoord zeer vaag over wat dit meerjarig investeringsplan precies inhoudt. Bovendien blijft de aankondiging het verkeer vlotter te maken onduidelijk. Studies tonen namelijk aan dat het toevoegen van rijstroken of parkeerplaatsen geen oplossing zijn voor congestieproblemen. De vraag is dus welke concrete maatregelen zullen worden genomen om dit doel te bereiken.

6.     Ondergrondse afvalcontainers: beperkte impact?

De installatie van ondergrondse containers is voorzien, ook al blijft dit beperkt tot enkele projecten. Het is positief te erkennen dat deze containers, hoewel ze op zichzelf de problematiek van afvalbeheer en sluikstorten niet oplossen, toch zorgen voor een betere organisatie en vrijmaking van de stoepen bij het ophalen van huisvuil. De cruciale vraag blijft hun locatie: zullen ze buiten de stoepen worden ingeplant, zodat de reeds beperkte ruimte voor voetgangers niet verder wordt verkleind? In een stad waar deze ruimte al zeer schaars is, is dit een grote uitdaging. Het is jammer dat er onvoldoende middelen worden toegekend aan deze infrastructuur, die nochtans essentieel is om de stedelijke leefomgeving te verbeteren.

7.     Gebrek aan ambitie en becijferde doelstellingen

De verklaring heeft een schrijnend gebrek aan becijferde doelstellingen en duidelijke prioriteiten voor de vele projecten die momenteel stilliggen. Nochtans is stappen de belangrijkste vorm van mobiliteit in Brussel, en de voordelen ervan (gezondheid, milieu, sociale cohesie) overstijgen ruimschoots de kosten. Ter illustratie: de renovatie van stoepen kost 10 miljoen euro per jaar, een bescheiden investering in verhouding tot de uitdagingen. walk.brussels zal blijven pleiten voor een ambitieuzer mobiliteits- en openbare ruimtebeleid, op maat van de noden van de Brusselaars.

8.     Besparingsronde voor het middenveld

De regering kondigt een besparingsronde aan voor het middenveld, terwijl deze sector er net voor heeft gezorgd dat Brussel is blijven functioneren tijdens de 613 dagen van stilstand en onderhandelingen. De maatschappelijke en democratische voordelen die het aan het gewest biedt, zijn onvergelijkbaar groter dan de kosten die het vertegenwoordigt. In een tijd waarin de democratie onder druk staat, zouden onze beleidsmakers de gevolgen van hun beslissingen zorgvuldiger moeten afwegen.

Conclusie

Hoewel sommige maatregelen een stap in de goede richting zijn, moeten hun uitvoering en ambitie nog worden verduidelijkt. walk.brussels zal waakzaam blijven opdat de beloften worden omgezet in concrete acties en de plaats van voetgangers eindelijk naar waarde wordt erkend in de inrichting van de stad.